KATA Waza (技方)

Kata wordt beschouwd als de basis van Karate en is grotendeels verantwoordelijk voor de overleving van de kunstvorm. De beste vertaling komt in de buurt van Vorm of Patroon. Het Kanji voor Kata is samengesteld uit de volgende karakters: Katachi, betekent Vorm of Patroon, Kai, betekent hier Snijden, en Tsuchi, betekent Aarde of Ziel. Letterlijk vertaald betekent Kata dus: Vorm welke de aarde snijd.

Kata bevat alle technieken, achtergronden en strategien die nodig zijn voor het gevecht. Het is een aaneenschakeling van verdedigings- en aanvalstechnieken in verschillende standen en verplaatsingen in verschillende richtingen. Het aantal bewegingen en de volgorde daarvan zijn nauwkeurig vastgelegd. De balans tussen aanvallende en verdedigende technieken, de houdingen, de richting en de uitvoering van de bewegingen geven elk Kata zijn eigen specifiek karakter.

Op bezoek in Nederland bij shihan Loek Hollander in Kralingen hoorde ik Sosai Mas Oyama stellen dat men Karate moet zien als een soort taal, waarin de Kihon ( 基本 ) geleerd kan worden als de letters van het alfabet, Kata ( 型 ) vormen dan de woorden en de zinnen en Kumite ( 組手 ) vormen dan de gesprekken. Sosai Mas Oyama geloofde dat het beter was één kata goed te leren dan veel kata's half te leren.

Sosai Mas Oyama legde de nadruk op drie fundamentele principes van een Kata (Kata no San Tiyoso):
- Waza no Kankyu: het tempo van de technieken (技の緩).
Het tempo van een Kata varieert, sommige technieken worden langzaam uitgevoerd, andere snel .
- Chikara no Kyojaku: de intensiteit van uitvoering (力の強弱).
De effectiviteit van de technieken komt uit een goede balans tussen kracht en ontspanning
- Iki no Chosei: ademhalingscontrole (息の調整).
De timing van in- en uithalen en de kracht van de ademhalingen (Kiai 気合, Ibuki 息吹 or Nogare 逃れ) zijn belangrijk voor de techniek.

De uitvoering van Kata’s zorgt ervoor dat de traditionele vechttechnieken worden aangeleerd. Maar ook balans, coordinatie, ademhaling en concentratie worden bij het oefenen van de Kata’s ontwikkeld. Kata’s zijn, als ze goed worden uitgevoerd, niet alleen bijzonder goede lichamelijke oefeningen maar ook een effectieve manier van complete geest- en lichaamstraining.

Kata's kennen het Renma ( 錬磨 ) principe, wat staat voor altijd poetsen. Dit betekent dat de bewegingen van Kata's veelvuldig en geconcentreerd geoefend moeten worden om er meester van te worden. De aandacht voor detail, wat nodig is voor een perfecte uitvoering van een Kata, stimuleert zelfdiscipline. Concentratie, toewijding en oefening zorgen ervoor dat een hoger niveau van leren wordt bereikt. Een niveau waarbij een Kata zo geintegreerd is in de onderbewuste geest dat een goede uitvoering van een Kata een vanzelfsprekendheid wordt. Dit wordt door Zen-meesters Mushin ( 無心 ) of geen geest genoemd. Wat eens bewust werd getraind wordt nu spontaan uitgevoerd (van onbewust-onbekwaam via bewust-onbekwaam en bewust-bekwaam naar onbewust-bekwaam). Het uitvoeren van een Kata is tevens een manier om respect te tonen aan het ontstaan en de geschiedenis van het Kyokushin Karate en vechtkunst in het algemeen.

De uitvoering van Kata

Kata is in een bepaald patroon gegoten zijn, ook wel de Embusen (演武線) genoemd. De basis technieken zijn zowel offensief als defensief. De uitvoerder van de Kata is echter altijd de verdedigende persoon. Iedere Kata begint altijd met een verdediging; er is geen Kata waar de uitvoerder de eerste aanval inzet. Kata training houdt in dat men bij de uitvoering van elke techniek zich maximaal inspant. Als je je zwak verdedigt zul je de strijd immers verliezen en als je zwak aanvalt zul je de strijd nooit winnen. In iedere Kata bevinden zich korte rustpunten. Goed ademhalen is van essentieel belang om niet uitgeput te geraken tijdens de intensieve uitvoering. Alertheid en scherpheid dienen zich te manifesteren in zowel mentale als fysieke componenten van de uitvoering.

De constante wisseling van het ritme in Kata is nauw gerelateerd aan het idee dat verschillende denkbeeldige tegenstanders vanuit verschillende richtingen, op verschillend gezette tijden en met verschillende technieken de beoefenaar aanvallen. Een tegenstander uitschakelen met een enkele stoot of trap is een natuurlijk de ideale -wellicht geidealiseerde- situatie. Een tweede kans krijg je nagenoeg nooit. Kata moet dan ook als zodanig worden bestudeerd en leiden tot perfectie. Elke techniek moet in feite de laatste techniek zijn; de techniek die de aanvaller uitschakelt.


Bij wedsrijdvoorbereidingen voor Kata's dient aandacht te worden besteed aan elk van de volgende zes elementen:

- Ikita: Kata moet 'levend' zijn en uitgevoerd worden met gevoel.
Het is essentieel om je de aanvallers voor te stellen wanneer je kata traint. Het moet duidelijk zijn waar de technieken voor dienen, dan krijgt de kata gevechtswaarde. Anders is kata slechts een dans, mooi om naar te kijken, maar de inhoud wordt niet gekend.

- Inen: er moet sprake zijn van spirit.
Energie, kracht en geest worden gebundeld in één punt en één kort moment. We spreken dan van kimé of focus.
- Chikara no Kyojaku: de kracht van sterk en zwak, hard en zacht, spanning en ontspanning (=go-ju).
Bij de uitvoering van technieken is de juiste afwisseling van spanning-ontspanning, hard-zacht essentieel omdat het ene niet kan bestaan zonder het andere.
- Waza no kan kyu: de timing van snel en langzaam.
Er moet afwisseling zijn in snelheid. Er moet verschil zijn tussen momenten van actie en momenten van rust. Bijvoorbeeld langzaam bijsluiten en dan weer explosief verdedigen, aanvallen en combineren. Op die manier ontstaan het ritme (hyoshi) en het karakter van de kata en het gevoel van een gevecht.
- Kisoko no Donto: het ademhalingsritme, de juiste wijze van in en uitademen.
Gebruik de ademhaling goed, bijvoorbeeld uitademen bij het maken van een aanval en inademen op een rustpunt. Verzamel kracht en energie in de Tanden, het energie-centrum in de onderbuik.
- Baransu: Dit woord is afgeleid van het Engelse woord balance.
Balans is in elke oefening belangrijk. Om een techniek effectief te maken, moet deze uitgevoerd worden vanuit de juiste lichamelijke balans. Het lichaam staat het ene moment als ware het aan de grond geworteld, is dan weer snel in beweging. Daarbij is het continue in balans. Sommige technieken uit kata hebben voornamelijk het ontwikkelen van balans ten doel.

Kata vormen

Een Kata leeft en dient intens beleefd te worden. Een Kata is zowel gracieus als effectief en dient zowel verschillende snelheidselementen, souplesse als kracht te bevatten en uit te stralen. Er zijn verschillende soorten Kata's; Kata's met verschillende afkomst of verschillende intenties. De een is meer gracieus, de ander kan meer snelheidswisselingen bevatten, een volgende Kata kan vooral krachtig zijn terwijl het bij weer een andere Kata het vooral om de manier van ademhalen gaat.

In het Karate bestaan er in totaal meer dan 60 verschillende kata. Binnen het Kyokushin zijn 2 hoofdsoorten van Kata's te onderscheiden:

  • de Noordelijke Kata's (uit de Shuri-te traditie, afkomstig uit de Shotokan lijn, welke Mas Oyama geleerd heeft onder Gichin Funakoshi), en
  • de Zuidelijke Kata's (uit de Naha-te traditie, afkomstig uit de Goju-ryu lijn, welke Mas Oyama geleerd heeft onder So Nei Chu en Gogen Yamaguchi).

  • Verder komen in mijn overzicht ook de Kata's voor die door Kancho Hatsuo Royama zijn geintroduceerd en zijn uitgewerkt voor Kyokushin-Kan (Naifanchin en Buki-Jutsu Kata's).

(Alle kata's zijn eenvoudig te vinden via de menu's rechtsboven op de pagina's)

Seienchin kata tijdens strandtraining Kyokushin Zeeland 2018.

Naifanchin-shodan training tijdens Spring Camp Croatie 2017.

Naifanchin-shodan demonstratie tijdens Autumn clinic Katsu Heiwa 2017.

Shuto Kake Uke (Garyu-kata) tijdens examen Kroatie (2017).

BO-training in Barendrecht (2016).

The Seven Virtues of Bushido